Ngân hàng Nhà nước đề xuất sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) theo hướng trao thẩm quyền cho Thống đốc NHNN quyết định cơ chế và mức phí bảo hiểm tiền gửi đồng hạng hoặc phân biệt, phù hợp thực tiễn hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD). Dự thảo cũng bổ sung các quy định về tăng phí trong trường hợp vay đặc biệt từ NHNN và cơ chế tạm hoãn nộp phí cho các TCTD được kiểm soát đặc biệt.
Sau hơn 12 năm thực hiện, Luật Bảo hiểm tiền gửi (BHTG) đã góp phần củng cố niềm tin của người gửi tiền và ổn định hệ thống tài chính. Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho rằng một số quy định, đặc biệt là về cơ chế phí BHTG, đã bộc lộ hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn và cần được sửa đổi, bổ sung.
Trong dự thảo Luật BHTG (sửa đổi), NHNN đề xuất giao Thống đốc NHNN quy định mức phí BHTG và lựa chọn áp dụng cơ chế phí đồng hạng hoặc phân biệt, tùy theo đặc thù và tình hình của hệ thống TCTD từng thời kỳ. Đây là bước chuyển quan trọng, tạo cơ sở pháp lý linh hoạt và phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước.
Theo Luật hiện hành, Thủ tướng Chính phủ ban hành khung phí, còn NHNN chỉ quy định mức cụ thể trên cơ sở phân loại TCTD. Việc trao thẩm quyền cho Thống đốc NHNN được các chuyên gia đánh giá là hợp lý, bởi NHNN là cơ quan quản lý, thanh tra, giám sát hoạt động của hệ thống TCTD và quản lý trực tiếp tổ chức BHTG Việt Nam.
Cơ chế phí linh hoạt được thiết kế dựa trên hai mô hình phổ biến:
– Phí đồng hạng, áp dụng chung cho mọi TCTD, đơn giản và ổn định nhưng thiếu tính khuyến khích quản trị rủi ro.
– Phí phân biệt, theo nguyên tắc “rủi ro cao – phí cao”, khuyến khích TCTD nâng cao an toàn hoạt động nhưng có thể tạo áp lực cho các đơn vị yếu kém.
Hiện Việt Nam vẫn áp dụng mức phí đồng hạng 0,15%/năm trên tổng số dư tiền gửi được bảo hiểm. Dù phù hợp với thực tế, cơ chế này cần được linh hoạt điều chỉnh trong tương lai. Theo khảo sát của Hiệp hội BHTG quốc tế (IADI) năm 2024, trên 110 tổ chức BHTG toàn cầu có 46% áp dụng phí đồng hạng, 47% áp dụng phí phân biệt và 7% áp dụng cả hai hình thức, phản ánh xu hướng kết hợp linh hoạt giữa các quốc gia.
Tăng phí BHTG để bù đắp khoản vay đặc biệt từ NHNN
Dự thảo Luật BHTG (sửa đổi) cũng đề xuất cơ chế tăng phí trong trường hợp tổ chức BHTG phải vay đặc biệt từ NHNN để chi trả cho người gửi tiền khi Quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ. Khi đó, tổ chức BHTG xây dựng phương án tăng phí và trình NHNN xem xét, quyết định.
Cơ chế này đồng bộ với Luật Các TCTD năm 2024, đảm bảo tổ chức BHTG có nguồn lực tài chính để chi trả, đồng thời nhanh chóng hoàn trả khoản vay cho NHNN. Các chuyên gia nhận định, việc tăng phí chỉ áp dụng trong giai đoạn nhất định, thể hiện nguyên tắc “dùng nguồn lực thị trường để xử lý vấn đề của thị trường”, hạn chế tối đa việc sử dụng ngân sách nhà nước.
Theo chuẩn mực quốc tế, hơn 70% tổ chức BHTG trên thế giới có quy định về thu phí bổ sung hoặc thu trước phí trong tình huống khẩn cấp, thể hiện sự minh bạch và chủ động về nguồn vốn dự phòng.
Đề xuất hoãn nộp phí với tổ chức tín dụng bị kiểm soát đặc biệt
Một điểm mới đáng chú ý khác là quy định cho phép TCTD bị đặt vào kiểm soát đặc biệt (KSĐB) được tạm hoãn nộp khoản phí BHTG nộp thiếu, nộp chậm trước thời điểm bị KSĐB. TCTD có trách nhiệm xây dựng kế hoạch hoàn trả khoản phí này trong phương án cơ cấu lại được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Theo các chuyên gia, quy định này vừa hỗ trợ TCTD gặp khó khăn tài chính, vừa giúp tổ chức BHTG chủ động theo dõi, xử lý và thu hồi nợ phí hợp lý hơn. Đây cũng là cách tiếp cận linh hoạt, đảm bảo hỗ trợ tái cơ cấu nhưng vẫn giữ nguyên nghĩa vụ tài chính, không tạo tiền lệ “xóa nợ” cho các TCTD yếu kém.
Như vậy, dự thảo Luật BHTG (sửa đổi) không chỉ hướng đến việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động bảo hiểm tiền gửi mà còn thể hiện định hướng quản lý chủ động, minh bạch và phù hợp với chuẩn mực quốc tế, góp phần củng cố niềm tin của người gửi tiền và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.
