Không còn là khái niệm xa vời, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một phần tất yếu của đời sống kinh tế Việt Nam. Từ trung tâm điều hành đô thị, giao dịch tài chính đến chăm sóc khách hàng và giáo dục cá thể hóa, công nghệ AI đang hiện diện trong từng mắt xích của nền kinh tế số. Sự trỗi dậy của hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo, cùng tầm nhìn chiến lược của Chính phủ, đang mở ra một giai đoạn phát triển mới – nơi con người, công nghệ và dữ liệu cùng tạo nên giá trị.
Ngày 9/10 tại Hà Nội, Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo Việt Nam – AI360 2025 khai mạc, quy tụ hơn 300 đại biểu là lãnh đạo bộ ngành, chuyên gia, học giả và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ. Sự kiện do Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, đã trở thành không gian kết nối hiếm có giữa các nhà hoạch định chính sách, nhà phát triển và doanh nghiệp ứng dụng – ba trụ cột của hệ sinh thái AI Việt Nam.
Việt Nam hiện được xem là một trong những thị trường AI phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Theo Báo cáo Thường niên Trí tuệ nhân tạo Việt Nam 2025 của Viện Công nghệ thông tin (ĐHQG Hà Nội), giá trị thị trường có thể đạt 1,5 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng trung bình 20% mỗi năm. Trung bình mỗi giờ có thêm năm doanh nghiệp bắt đầu ứng dụng AI vào quy trình sản xuất hoặc vận hành. Những con số đó không chỉ phản ánh tiềm năng kinh tế mà còn cho thấy sự thay đổi trong tư duy quản trị – khi các doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu xem dữ liệu và thuật toán như nguồn lực cạnh tranh mới, ngang hàng với vốn và lao động.
Song hành cùng cơ hội là những thách thức mang tính hệ thống. Gần một nửa doanh nghiệp cung cấp giải pháp AI được khảo sát cho biết họ thiếu nhân lực chất lượng cao; 23% gặp khó khăn về hạ tầng dữ liệu và 30% vẫn lo ngại về khung pháp lý chưa hoàn chỉnh. Bức tranh chung cho thấy Việt Nam đang có nền móng tốt nhưng vẫn cần “xi măng” – những chính sách và cơ chế kết nối đủ mạnh – để các mắt xích trong chuỗi giá trị AI thực sự gắn kết.
Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp CNTT (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhận định: “AI đang phát triển nhanh và sâu rộng chưa từng có. Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc chơi này. Mục tiêu không chỉ là làm chủ công nghệ mà phải xây dựng được năng lực quản trị và hạ tầng trí tuệ quốc gia.” Theo ông Lịch, Bộ đang hoàn thiện Dự thảo Luật AI – bộ khung pháp lý đầu tiên điều chỉnh việc phát triển, quản lý và sử dụng trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam. Luật này sẽ là nền tảng để định hình thị trường, đảm bảo AI được ứng dụng minh bạch, an toàn và có trách nhiệm, đồng thời tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người dân khi tiếp cận công nghệ mới.
Cũng tại diễn đàn, Chủ tịch VINASA Nguyễn Văn Khoa cho rằng Việt Nam đã bước sang giai đoạn “AI tạo giá trị”. Nếu giai đoạn 2022–2023 là thời kỳ thử nghiệm, thì năm 2025 là thời điểm công nghệ phải chứng minh hiệu quả kinh doanh. Ông ví von: “Nếu điện và internet từng tạo nên những cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, thì AI chính là nguồn năng lượng mới của thế kỷ 21.” Làn sóng Generative AI, đặc biệt là các hệ thống AI tự vận hành (AI Agents), đang làm thay đổi cách doanh nghiệp thiết kế sản phẩm, chăm sóc khách hàng và quản lý dữ liệu.
Thị trường Việt Nam đang chứng kiến sự dịch chuyển đáng chú ý: vốn đầu tư vào doanh nghiệp AI nội địa tăng từ 10 triệu USD năm 2023 lên 80 triệu USD năm 2024. Cùng với đó là sự tham gia ngày càng lớn của các doanh nghiệp ngoài ngành, từ ngân hàng, y tế, logistics đến sản xuất. AI không còn chỉ là lĩnh vực của giới công nghệ, mà đã trở thành yếu tố cốt lõi trong chiến lược chuyển đổi số của nhiều tập đoàn và doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam không nằm ở công nghệ, mà ở khả năng triển khai thực tế. Hầu hết doanh nghiệp mới dừng ở mức ứng dụng thử nghiệm (POC), chưa hình thành các dự án quy mô mang lại lợi tức đầu tư rõ ràng. Việc đào tạo nhân lực AI vẫn thiếu tính thực hành, trong khi các bộ dữ liệu huấn luyện còn phân tán, thiếu chuẩn hóa. Để giải quyết bài toán này, cần có sự kết nối giữa Chính phủ – viện nghiên cứu – doanh nghiệp và cộng đồng startup. Đây chính là lý do VINASA triển khai khung đánh giá năng lực AI doanh nghiệp (STAIR) giúp doanh nghiệp tự định vị vị trí của mình trong chuỗi giá trị trí tuệ nhân tạo.
Cục trưởng Nguyễn Khắc Lịch cho biết, Chính phủ đã xác định AI là một trong năm trụ cột của chiến lược phát triển công nghiệp công nghệ số quốc gia. Trong giai đoạn 2025–2030, Việt Nam sẽ tập trung xây dựng Trung tâm Siêu tính toán AI quốc gia, phát triển dữ liệu mở dùng chung, mở rộng chương trình đào tạo nhân lực AI ở các trường đại học và triển khai cơ chế mua sắm công ưu tiên giải pháp công nghệ trong nước. Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia (NATIF) cũng sẽ dành ngân sách đáng kể để hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng AI trong quản trị và sản xuất.
Ở chiều ngược lại, khu vực tư nhân đang chứng minh vai trò tiên phong trong chuyển đổi công nghệ. Các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam như Viettel, VNPT, FPT, VNG đang đầu tư mạnh vào nền tảng trí tuệ nhân tạo, từ xử lý ngôn ngữ tự nhiên tiếng Việt, thị giác máy tính đến mô hình sinh ngữ đa lĩnh vực. Cùng với đó, hàng trăm startup AI đang hình thành hệ sinh thái sôi động, cung cấp giải pháp cho giáo dục, y tế, thương mại điện tử và dịch vụ công. Những tín hiệu ấy cho thấy thị trường AI Việt Nam không chỉ đang “nóng” về công nghệ, mà còn sôi động về tầm nhìn kinh doanh.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm năm quốc gia ASEAN dẫn đầu về chỉ số sẵn sàng AI và ba năm liên tiếp vượt mức trung bình toàn cầu. Đặc biệt, theo World AI Index 2025, Việt Nam đứng thứ ba thế giới về mức độ tin tưởng vào AI – một chỉ số quan trọng phản ánh niềm tin của xã hội vào công nghệ mới. “Chúng ta có thể đi sau về kỹ thuật, nhưng lại đi trước về niềm tin”, một chuyên gia tại diễn đàn nhận xét.
Từ góc nhìn của một nhà báo kinh tế, có thể thấy rõ: Việt Nam đang ở thời điểm bản lề của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Nền tảng chính sách đang được hoàn thiện, hạ tầng dữ liệu từng bước mở rộng, và quan trọng hơn cả – tinh thần sẵn sàng của cộng đồng doanh nghiệp đang lên cao chưa từng có. Khi thị trường đủ lớn, pháp lý đủ mạnh và nhân lực đủ giỏi, trí tuệ nhân tạo sẽ không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là động lực thực sự cho tăng trưởng.
Một thập kỷ trước, Việt Nam bắt đầu nói về “chuyển đổi số”. Hôm nay, câu chuyện đã chuyển sang “trí tuệ hóa nền kinh tế”. Và nếu tiếp tục duy trì tốc độ như hiện nay, không quá lời khi nói rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo AI của khu vực Đông Nam Á.
