Bước sang năm 2026, kinh tế Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao nhờ nền tảng vĩ mô ổn định, đầu tư công quy mô lớn và sự phục hồi dần của nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, song hành với triển vọng tích cực, hệ thống ngân hàng đang đối mặt nhiều thách thức về thanh khoản, quản trị và an toàn vốn, đặc biệt tại nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao và các cú sốc từ môi trường bên ngoài ngày càng rõ nét.
Đầu tư công và cải cách chính sách là trụ cột then chốt
Theo đánh giá của VIS Rating, Việt Nam bước vào năm 2026 với nhiều điều kiện thuận lợi để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai chữ số. Tăng trưởng kinh tế năm 2025 đạt trên 8%, tạo nền tảng quan trọng để Chính phủ đặt mục tiêu cao hơn trong năm tiếp theo.
Động lực lớn nhất tiếp tục đến từ chương trình đầu tư công quy mô lớn. Kế hoạch giải ngân đầu tư công năm 2026 được dự báo tăng mạnh, có thể cao hơn tới hơn 50% so với mức thực hiện của năm 2025. Các dự án hạ tầng trọng điểm như cao tốc Bắc – Nam, đường sắt đô thị, hạ tầng điện, cảng biển và logistics không chỉ đóng vai trò kích cầu ngắn hạn mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa dài hạn đối với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đáng chú ý, đầu tư công không còn là “sân chơi” riêng của khu vực nhà nước. Vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước đang được bổ trợ bởi sự tham gia ngày càng sâu của khu vực tư nhân, giúp cải thiện hiệu quả triển khai dự án, đồng thời lan tỏa dòng tiền sang các ngành xây dựng, vật liệu xây dựng, vận tải, logistics và bất động sản.
Doanh nghiệp phục hồi, nhu cầu tín dụng gia tăng
Song song với đầu tư công, các chính sách tháo gỡ vướng mắc pháp lý trong đất đai, đầu tư, xây dựng và thị trường vốn đang từng bước khơi thông hoạt động sản xuất – kinh doanh. Nhờ đó, nhu cầu tín dụng trong các lĩnh vực cốt lõi mà ngân hàng cho vay như sản xuất, thương mại, xây dựng và bất động sản được dự báo gia tăng trở lại.
Theo dự báo, EBITDA bình quân của các doanh nghiệp được xếp hạng trong năm 2026 có thể tăng khoảng trên 20%, tương đồng với tốc độ tăng của tổng dư nợ. Ngành xây dựng và vật liệu xây dựng được đánh giá là nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất từ việc đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và sự hồi phục từng bước của thị trường bất động sản, với mức tăng trưởng doanh thu dự kiến 15–20%. Điều này giúp hồ sơ tín nhiệm của nhiều doanh nghiệp trong ngành được cải thiện đáng kể so với giai đoạn trước.
Đối với nhóm doanh nghiệp bất động sản nhà ở, đòn bẩy tài chính được dự báo duy trì ở mức ổn định hơn, trong khi rủi ro tái cấp vốn giảm dần nhờ EBITDA tăng 20–25%, khả năng tiếp cận thị trường trái phiếu doanh nghiệp được cải thiện và dòng tiền bán hàng có dấu hiệu phục hồi.
Tiêu dùng nội địa hồi phục, nhưng chưa bứt phá mạnh
Tiêu dùng nội địa được dự báo phục hồi nhẹ trong năm 2026, với tăng trưởng doanh số bán lẻ khoảng 10%, cao hơn mức bình quân giai đoạn 2022–2025. Động lực chính đến từ lượng khách du lịch quốc tế tăng mạnh trở lại, cùng với các chính sách kích cầu như giảm thuế, mở rộng an sinh xã hội và hỗ trợ thu nhập cho người lao động.
Tuy nhiên, mức độ phục hồi của tiêu dùng vẫn được đánh giá là thận trọng, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và lãi suất vay tiêu dùng còn ở mức tương đối cao.
Ngân hàng – động lực tăng trưởng nhưng cũng là điểm nghẽn
Hệ thống ngân hàng tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong việc dẫn vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở bài toán thanh khoản do tình trạng mất cân đối kỳ hạn kéo dài nhiều năm. Nguồn vốn huy động của ngân hàng chủ yếu là ngắn hạn, trong khi nhu cầu vốn trung – dài hạn của doanh nghiệp ngày càng lớn, đặc biệt trong giai đoạn đầu tư công được đẩy mạnh.
Rủi ro thanh khoản vì vậy gia tăng rõ nét tại nhóm ngân hàng quy mô nhỏ, vốn phụ thuộc nhiều vào thị trường liên ngân hàng và có bộ đệm thanh khoản mỏng. Khi chi phí vốn tăng hoặc thị trường biến động, nhóm ngân hàng này dễ rơi vào trạng thái căng thẳng thanh khoản hơn so với các ngân hàng lớn.
Định hướng tăng trưởng tín dụng năm 2026 ở mức khoảng 15%, thấp hơn so với năm 2025, được kỳ vọng sẽ phần nào giảm áp lực thanh khoản, đồng thời hạn chế rủi ro tăng trưởng nóng và định hướng tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên.
Rủi ro quản trị và an toàn vốn vẫn là điểm yếu cốt lõi
Một vấn đề mang tính cấu trúc của hệ thống ngân hàng Việt Nam là rủi ro quản trị. So với các nước trong khu vực, đây vẫn là điểm yếu đáng kể trong hồ sơ tín nhiệm của nhiều ngân hàng. Tín dụng tập trung cao, tăng trưởng nhanh vào các lĩnh vực rủi ro như bất động sản, xây dựng và cho vay bên liên quan thường bắt nguồn từ những hạn chế trong quản trị doanh nghiệp.
Trong giai đoạn 2023–2025, dư nợ cho vay các lĩnh vực rủi ro này ghi nhận tốc độ tăng trưởng kép cao hơn nhiều so với mức tăng trưởng tín dụng chung. Các mối liên kết chặt chẽ giữa ngân hàng và cổ đông lớn, tập đoàn có liên quan làm gia tăng rủi ro hoạt động và khiến ngân hàng dễ tổn thương khi các tập đoàn này gặp khó khăn, kéo theo tác động tâm lý và nguy cơ rút tiền hàng loạt.
Bên cạnh đó, an toàn vốn vẫn là thách thức lớn. Quy mô vốn và bộ đệm hấp thụ rủi ro của nhiều ngân hàng Việt Nam còn khiêm tốn, đặc biệt tại các ngân hàng quốc doanh và ngân hàng tư nhân nhỏ. Khả năng tạo vốn nội bộ hạn chế, trong khi việc huy động vốn mới vẫn thận trọng, khiến dư địa chống chịu trước các cú sốc thị trường chưa thực sự vững chắc.
Chất lượng tài sản: Rủi ro tập trung ở ngân hàng vừa và nhỏ
Trong năm 2026, rủi ro chất lượng tài sản được dự báo gia tăng tại nhóm ngân hàng quy mô vừa và nhỏ. Mặt bằng lãi suất và chi phí đi vay duy trì ở mức cao, cùng với tác động của chính sách thuế quan từ Mỹ, có thể cảm nhận rõ hơn lên hoạt động xuất khẩu và dòng vốn FDI.
Thuế suất trung bình đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ được ước tính ở mức trên 10%, cao hơn đáng kể so với các năm trước, gây áp lực lên lợi nhuận và khả năng trả nợ của doanh nghiệp xuất khẩu và nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bên cạnh đó, rủi ro từ các khoản vay bất động sản mang tính đầu cơ vẫn hiện hữu. Khi lãi suất tăng, đòn bẩy tài chính cao sẽ làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng và giảm khả năng thanh lý tài sản bảo đảm. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu tại các ngân hàng vừa và nhỏ cao hơn đáng kể so với nhóm ngân hàng lớn, chủ yếu đến từ các khoản vay mua đất nền, đất nông nghiệp hoặc các dự án bất động sản vướng mắc pháp lý.
Ngoài ra, rủi ro tín dụng đối với các doanh nghiệp bất động sản và năng lượng tái tạo chậm trả trái phiếu cũng cần được theo dõi sát. Dù dòng tiền có thể cải thiện nhẹ trong năm 2026, mức đòn bẩy cao khiến ngân hàng tiếp tục phải tái cơ cấu khoản vay hoặc xử lý tài sản bảo đảm để hạn chế rủi ro.
Triển vọng tăng trưởng đi kèm yêu cầu củng cố nền tảng
Nhìn tổng thể, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số của Việt Nam trong năm 2026 là khả thi nếu các trụ cột như đầu tư công, cải cách thể chế và phục hồi doanh nghiệp được triển khai đồng bộ. Tuy nhiên, để tăng trưởng bền vững, việc củng cố nền tảng tài chính – ngân hàng, nâng cao chất lượng quản trị và kiểm soát rủi ro tín dụng sẽ là điều kiện tiên quyết, tránh để những điểm nghẽn của hệ thống ngân hàng trở thành lực cản đối với triển vọng kinh tế trung và dài hạn.
