Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên vừa ký Quyết định số 2724/QĐ-BCT phê duyệt “Đề án Phát triển hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026 – 2030”. Đây là bước triển khai cụ thể Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và Nghị định 55/2024/NĐ-CP của Chính phủ, đánh dấu giai đoạn mới trong công tác bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam.
Theo tinh thần của Đề án, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là một nhiệm vụ pháp lý, mà còn là trụ cột trong xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa minh bạch, công bằng và phát triển bền vững. Người tiêu dùng được xác định là trung tâm của mọi chính sách, vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là động lực thúc đẩy tiến trình phát triển kinh tế.
Các hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ được triển khai đồng bộ, thống nhất từ trung ương đến địa phương, đảm bảo rõ ràng về trách nhiệm và quyền hạn của từng cấp, ngành. Trong bối cảnh phân cấp quản lý ngày càng mạnh, yêu cầu phối hợp liên thông, chia sẻ dữ liệu và giám sát hiệu quả trở thành yếu tố then chốt để hoạt động bảo vệ người tiêu dùng đạt hiệu quả thực chất.
Đề án cũng đặt ra yêu cầu thích ứng với xu thế phát triển mới, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nền tảng số và các công cụ công nghệ mới sẽ được thúc đẩy trong quản lý nhà nước và hỗ trợ người tiêu dùng. Các chính sách bảo vệ người tiêu dùng đồng thời gắn với tiêu dùng bền vững, thân thiện môi trường, góp phần giảm thiểu tác động đến hệ sinh thái và thực hiện cam kết ứng phó biến đổi khí hậu.
Mục tiêu tổng quát của Đề án là hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ người tiêu dùng, xác định rõ đối tượng trọng điểm, thiết kế giải pháp phù hợp và huy động sự tham gia của toàn xã hội. Đề án cũng chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng công cụ, ứng dụng công nghệ thông tin để người tiêu dùng có thể tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.
Ở cấp độ cụ thể, Đề án đặt mục tiêu xây dựng và duy trì một hệ thống công nghệ thông tin thống nhất phục vụ công tác bảo vệ người tiêu dùng; bảo đảm 100% cơ quan nhà nước và Hội Bảo vệ người tiêu dùng tại địa phương được kết nối, chia sẻ thông tin; 100% tỉnh, thành phố vận hành đồng bộ với Tổng đài 1800.6838 và cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo vệ người tiêu dùng. Mỗi năm sẽ có ít nhất một sự kiện, cuộc thi hoặc hoạt động thúc đẩy tiêu dùng xanh, tiêu dùng số hướng tới người dân, đặc biệt nhóm dễ bị tổn thương.
Công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức xã hội được đặt ở vị trí trung tâm. Hằng năm, Bộ Công Thương sẽ ban hành ít nhất 5 ấn phẩm, tài liệu phổ biến về bảo vệ người tiêu dùng; 100% Sở Công Thương và các Hội Bảo vệ người tiêu dùng tham gia đào tạo, phổ biến pháp luật; tổ chức các cuộc thi, chiến dịch truyền thông trực tuyến và các hoạt động cộng đồng quy mô lớn. Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam 15/3 sẽ tiếp tục được phát động hàng năm, trở thành điểm nhấn truyền thông trên toàn quốc.
Để triển khai hiệu quả, Đề án xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm: hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tăng cường tuyên truyền giáo dục, bảo đảm thực thi pháp luật và mở rộng hợp tác quốc tế.
Trong nhóm nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, Bộ Công Thương sẽ chỉ đạo rà soát, nghiên cứu và sửa đổi các quy định pháp luật liên quan, kiểm soát hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, đồng thời tăng cường quản lý hoạt động kinh doanh đa cấp. Các công cụ, tài liệu hướng dẫn, mẫu hợp đồng minh bạch và hoạt động tham vấn xã hội sẽ được triển khai để nâng cao tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.
Đối với nhiệm vụ chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, Đề án ưu tiên phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong công tác tiếp nhận, xử lý thông tin, phản ánh của người tiêu dùng. Hệ thống tổng đài tự động, chatbot trực tuyến và nền tảng dữ liệu mở sẽ giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh, chính xác và minh bạch hơn.
Đề án cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế, mở rộng liên kết với các tổ chức trong và ngoài nước để học hỏi kinh nghiệm, nâng cao năng lực bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh hội nhập. Các cơ quan quản lý nhà nước sẽ được tập huấn nghiệp vụ, phối hợp kiểm tra hoạt động kinh doanh, hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung, nhất là trong thương mại điện tử và kinh doanh đa cấp.
Trong khâu tổ chức thực hiện, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia được giao làm cơ quan chủ trì, điều phối toàn bộ Đề án, phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương như Vụ Pháp chế, Vụ Kế hoạch – Tài chính, Cục Quản lý thị trường, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Cục Xúc tiến thương mại, Cục Đổi mới sáng tạo – Chuyển đổi xanh và Khuyến công. Các Sở Công Thương địa phương chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch cụ thể phù hợp với thực tế tại địa bàn, trong khi Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cùng các tổ chức xã hội được khuyến khích tham gia sâu vào quá trình phản biện, tư vấn và triển khai các hoạt động thực tiễn của Đề án.
Với việc ban hành Đề án này, Bộ Công Thương khẳng định quyết tâm xây dựng một môi trường tiêu dùng minh bạch, an toàn, hiện đại và thân thiện với người dân, góp phần củng cố niềm tin xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
