Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến sửa đổi, bổ sung Luật Nhà ở 2023 với nhiều đề xuất đáng chú ý nhằm tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội và đảm bảo đồng bộ hệ thống pháp luật.
Luật Nhà ở 2023 được Quốc hội thông qua ngày 27/11/2023 và có hiệu lực từ 1/8/2024. Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai, nhiều bất cập đã bộc lộ, đòi hỏi phải điều chỉnh để phù hợp thực tiễn. Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, việc sửa đổi lần này nhằm khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cả doanh nghiệp và người dân.
Đáng chú ý, các đề xuất sửa đổi được kỳ vọng sẽ tạo “cú huých” cho mục tiêu hoàn thành Đề án 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030, đồng thời siết chặt các quy định để tránh trục lợi chính sách.
Gỡ vướng thủ tục, tăng ưu đãi cho chủ đầu tư
Một trong những điểm mới nổi bật là chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Cụ thể, dự thảo đề xuất bỏ quy định đấu thầu lựa chọn chủ đầu tư đối với dự án nhà ở xã hội không sử dụng vốn đầu tư công, thay bằng cơ chế chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời giao chủ đầu tư. Bên cạnh đó, cơ chế miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất được áp dụng tự động, giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí triển khai dự án.
Ngoài ra, thủ tục thẩm định giá bán, giá thuê nhà ở xã hội cũng được đề xuất bãi bỏ. Thay vào đó, chủ đầu tư sẽ tự xây dựng phương án giá theo quy định và chịu trách nhiệm, có thuê đơn vị tư vấn thẩm tra trước khi phê duyệt.
Về lợi nhuận, mức định mức 10% hiện được đánh giá là chưa đủ hấp dẫn. Do đó, Bộ Xây dựng đề xuất bổ sung ưu đãi về lãi suất, chi phí để tăng sức hút đầu tư, đặc biệt với phân khúc nhà ở xã hội cho thuê.
Mở rộng đối tượng, siết chuyển nhượng
Đối với người dân, dự thảo mở rộng nhóm đối tượng được hưởng chính sách như người có từ 2 con trở lên, người bị thu hồi đất chưa được đền bù, hoặc người phải di chuyển xa nơi làm việc sau sáp nhập địa giới hành chính.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là đề xuất siết chặt việc chuyển nhượng nhà ở xã hội. Theo đó, sau 5 năm, chủ sở hữu không còn được bán tự do theo giá thị trường mà chỉ được chuyển nhượng cho người đủ điều kiện hưởng chính sách.
Theo Bộ Xây dựng, đây là giải pháp nhằm tránh tình trạng đầu cơ, trục lợi, đảm bảo nhà ở xã hội phục vụ đúng đối tượng trong suốt vòng đời sử dụng.
Cân nhắc tính khả thi và quyền lợi người dân
Dù nhận được nhiều ý kiến ủng hộ, đề xuất siết chuyển nhượng cũng gây tranh luận. Một số chuyên gia cho rằng quy định này có thể ảnh hưởng đến quyền định đoạt tài sản hợp pháp và làm giảm động lực mua nhà ở xã hội.
Bên cạnh đó, nếu thiếu cơ chế giám sát minh bạch, thị trường có thể phát sinh giao dịch “ngầm”, gây méo mó chính sách.
Các chuyên gia đề xuất cần có lộ trình áp dụng phù hợp, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý minh bạch, chẳng hạn thông qua dữ liệu VNeID, để kiểm soát đối tượng mua – bán hiệu quả.
Bộ Xây dựng cho biết đang nghiên cứu phương án chuyển tiếp nhằm đảm bảo quyền lợi cho người đã mua nhà trước khi luật sửa đổi có hiệu lực, đồng thời duy trì sự ổn định của thị trường.
